«ردیف‌های موسیقی ایرانی» چگونه ثبت جهانی شد؟

ردیف موسیقی ایرانی شامل قطعات موسیقایی سنتی موسیقی کلاسیک ایران است که جوهره‌ فرهنگ موسیقی ایرانی را تشکیل می‌دهد. بیش از ۲۵۰ واحد ملودی به چرخه‌هایی به نام گوشه، تنظیم و مرتب می‌شوند و یک لایه‌ کیفیتی زیرین زمینه‌ای را فراهم می‌کند که انواع جان‌مایه‌ ملودیک در برابر آنها به نظم آمده است. اگرچه عملکرد اصلی اجرای موسیقی سنتی ایران از طریق بداهه‌نوازی مطابق با روحیه‌ نوازنده‌ ساز و در پاسخ به مخاطب نواخته می‌شود، نوازندگان سازهای ایرانی سال‌ها برای یادگیری و تسلط بر ردیف موسیقی ایرانی به عنوان مجموعه‌ای از ابزار موسیقی برای اجراها و ساخته‌های خود وقت صرف می‌کنند.

شکل‌گیری ردیف موسیقی ایرانی به علی‌اکبر فراهانی و فرزندانش میرزاعبدالله و آقاحسینقلی که از موسیقیدانان دربار قاجار بودند نسبت داده می‌شود. برخی از تحلیلگران معتقدند که شکل‌گیری ردیف به نوعی منعکس‌کننده تحولات فرهنگی ایران در این دوره نیز بوده است. اگر چه نسخه‌های اصلی ردیف‌های میرزاعبدالله و آقاحسینقلی ضبط یا مکتوب نشده‌اند اما ردیف شاگردان آن‌ها به صورت ضبط شده یا مکتوب باقی مانده است.

ردیف به دو شکل سازی و آوازی اجرا می‌شود که ردیف سازی گستردگی بیشتری از ردیف آوازی دارد. از جمله ردیف‌های سازی می‌توان ردیف میرزاعبدالله و ردیف آقاحسینقلی و از جمله ردیف‌های آوازی می‌توان ردیف دوامی و ردیف طاهرزاده را نام برد. اولین شخصی که ردیف را به نُت درآورد، علینقی وزیری و اولین شخصی که ردیف را از دربار به میان توده‌ها برد، درویش‌خان بود.

تحلیل ردیف موضوع کتاب‌های بسیاری به فارسی و انگلیسی بوده است و برخی از این آثار به ردیف موسیقی ایرانی نقدهایی نیز وارد کرده‌اند. منتقدان ردیف، آن را بدعتی می‌دانند که در دوران قاجاریه رخ داده و از ظرافت‌های نظری موسیقی ایرانی غافل مانده است؛ در مقابل، مدافعان ردیف، شکل‌گیری آن را نشانه‌ای از پویایی موسیقی ایرانی می‌دانند.